Padişah Fermanları

Osmanlı Devleti’nden devralınan zengin arşiv mirası belki de Türkiye Cumhuriyeti’ni Dünyanın en önemli arşivlerinden birisine sahip kılmakta. Geniş bir coģrafyada 600 yy.ı aşkın süre ile ayakta kalmış, farklı toplumları barış içinde birarada yaşatmayı başarmış bir İmparatorluktan Cumhuriyet sonrasına intikal etmiş zengin tarih, arkeoloji, mimari, kültür ve sanat mirası, yalnız Türkiye’nin değil, bugün bağımsız Devletler kurmuş Ortadoğudan Balkanlara, Akdenizden Afrikaya dek uzayan pekçok ülkenin Milli ve ortak tarihlerinin tesbiti ve yazılmasında başvurulacak en önemli kaynak niteliğini de taşımaktadır.

FERMAN: Padişahların herhangibir iş hakkında tuğra veya nişanını taşıyan yazılı emridir.

Osmanlılarda belirli bir düzen sıralaması ile yazılan ferman ilk önce kelimenin anılması ile başlar. Devamında yazıldığı kimsenin rütbe derecesine göre dua ve övgü, gönderilen kimseye padişah isteğinin emrolunması, yapılması istenen işin ayrıntılı bir biçimde ve mevcut işleyiş ya da kurallar üzerinden belirtilmesi, verilen işin yerine getirilmesi için istek ve son olarak da fermanın tarihi ve gönderildiği yerin ismi yer alır.

Osmanlılarda 2 çeşit fermana rastlanmaktadır:

Fermanlardan birisi, doğrudan doğruya divândan, maliyeden yazılıp üzerine Hükümdarın tuğrası çekilerek gönderilen emr-i şerif idi.

Diğeri ise tuğralı bir fermanın üzerine ve baş tarafına kendi el yazısıyla fermanda yazılanı teyid eden iradedir.

Ferman ve beratların tezyinatı, dönemlerinin nakış üslûbunu yansıtması ,tezhib sanatını günümüze taşıması ve yüzyıllara göre üslûplardaki değişim ve yenilikleri göstermesi bakımından büyük önem taşır.

İlk zamanlarda siyah mürekkeple çekilen tuğra, Fatih döneminde altın mürekkeple çekilmeye başlanmış ve II.Beyazıd döneminde sıvama altın halkâr ve klasik tezhib, bezeme özelliği olarak dikkat çeker.

16.yy tuğralarında klasik dönemin bütün ihtişamını görmek mümkündür. Lacivert ve altının dengeli uyumu, bahçe çiçekleri, Çin bulutu, saz yolu motifleri, negatif teknikle boyanmış motifler, Haliç işi denilen helezoni bezemeler ve rûmi kompozisyonlar,dönemin nakış özellikleri olarak tuğraya yansımıştır. Yüzyılın sonlarına doğru tuğranın harf boşluklarındaki süsleme dışarı taşmış ve yukarıya doğru üçgen biçimi alarak yükselmiştir. Bu hayat ağacı formu bazı değişikliklere uğrayarak 19.yy ın ortasına kadar devam etmiştir.

17.yy da ise lâcivertin canlılığını kaybetmesi, gölgeli çiçek boyaması görülür.

Yüzyılın sonuna doğru başlayıp, 18.yy başlarında yoğun olarak hissedilen Batı etkisindeki gölgeli çiçek boyamalarının güzel örneklerini fermanlarda da görmek mümkündür…

PADİŞAH FERMANLARINA  ÖRNEKLER

 

SULTAN II.MUSTAFA 1699

Eski Rakka Valisi Vezir Mustafa tarafından görevi başkasına verildiği takarrur etmiş olmakla ve Alaybeyisi Bayrağı altında sefer etmek şartı ile…1111Hicri senesi Evahir-i Şevval tarihi ile hükm-i Şerif verilerek tezkiresi ibraz olmuştur.

SULTAN III.AHMED 1709

Osmanlı memleketlerinden Şam, Halep, Diyarbekir, Mardin vs.yerlerdeki nazırı muhatabın ekseri devletin ileri gelen rical, ayan ve hadılasımın uhdelerinde olup bundan dolayı şaaya gözetilmeyip ihtiyaçları tahmin için ve malzemeleri zamanında tedarik edilmediģinden köyler ve muhatatın kayıtlı olan idare usulü miri hazinesine evvelce olduģu gibi tediye babında hükmü şerif.

SULTAN III.AHMED 1708

Şam eyaletinde malikâne sahipleri Seyyid Mehmed, Seyyid Mustafa ve Mir Abdullah‘ dan malikânw şartlarına uymayan isteklerde bulunulmaması.

SULTAN I.ABDÜLHAMİD 1786

Merhum III.Mustafa zamanında hazine arazilerini yarısı peşin diğer yarısı taksitle ödenmek şartıyla mâlikâneye verilmesi karara bağlanmıştı.Buna uygun hareket eden malikâne sahiplerinin sene sonunda akitlerinin yenilenmesi….

SULTAN III.SELİM 1806

Osmanlı memleketlerinde bulunan insanların huzurlu yaşamaları, şehirlerin tamir ve mimarı olan güzel kaidelere ve gerekse mal ve malikâne satışlarında kayıtlı bulunan geçmiş örflere uyulması hakkında…

SULTAN III.SELİM 1790

Malikâne usulüyle satılan emtia gümrüğü, tütün ve enfiye gümrükleri ile macunhane, simkeşhane, siraz, berkofça…hisselerin sahiplerinin beratlarda yazılı hususlara uygun hareket etmeleri, başkalarını zarara uğratacak işlerden uzak durmaları…

 

www.acikve.net
www.instagram.com/acikvnet
www.twitter.com/acikve_net
www.facebokk.com/acikvenetinternet

Bir cevap yazın