Mesnevi

Mesnevi Nedir?

Mesnevi, Arap, Fars ve Osmanlı edebiyatında, kendi aralarında uyaklı beyitlerden oluşan ve aruz ölçüleriyle yazılan nazım biçimi. Mevlâna Celaleddin Rumi'nin altı ciltlik tasavvufu yapıtı da bu adı taşır.

Arapların müzdevice adını verdiği mesnevi türü ilk kez 10. yüzyılda İran edebiyatında ortaya çıkmış, 11. yüzyılda Yusuf Has Hacib'in Kutadgu Bilig adlı yapıtıyla Türk edebiyatına girmiştir. Hamdullah Hamdi Lamiî Çelebi, Taşlıcalı Yahya, Hakanî, Ali Şir Nevaî, Fuzulî, Kara Fazlî, Nâbî, Şeyh Galib önde gelen Türk mesnevi yazarlarıdır. Her beyitinin ayrı uyaklı olması büyük bir yazma kolaylığı sağladığından, uzun aşk öyküleri, destanlar, dinsel-didaktik konular hep mesnevi biçimiyle kaleme alınmıştır. Divanlarda kısa mesnevi biçimiyle yazılmış şiirlere pek rastlanmaz. Bir mesnevi çoğu zaman şu bölümlerden oluşur: Tevhid, münacat, na't, miraciye (her mesnevide bulunmaz), yapıtın sunulduğu padişah ya da devlet adamına medhiye, yapıtın yazılış nedeninin açıklandığı sebeb-i telif, mesnevinin asıl konusuna girildiği agâz-ı destan, hatime (sonsöz). Mesnevilerde birden çok tevhid, münacat, na't bulunabilir. Bazı mesnevilerde hatime bölümünden önce bir fahriye bulunur. Genellikle aşk konusunu işleyen mesneviler içinde, gazeller, murabbalar, muhammesler de yer alabilir. Bu tür yapıtlarda yeri ve zamanı belli olmayan olaylar bir masal havası içinde anlatılır. Kahramanlar olağanüstü şeyler gerçekleştirir.

Mesneviler konulara göre şöyle sınıflandırılabilir:

1) Aşk konusu işleyen mesneviler (örn. Fuzulî'nin Leyla ve Mecnun'u),

2) dinsel-tasavvufi mesneviler (örn. Süleyman Çelebi'nin Mevlid'i)

3) ahlaksal-didaktik mesneviler (örn. Güvahî'nin Pendname'si),

4) savaş ve kahramanlık konularını işleyen gazavatnameler (örn. Sâbit'in Zafernamessi),

5) bir kentin güzelliklerini anlatan şehrengizler (örn. Mesihî'nin Şehrengez'i),

6) mizahi mesneviler (örn. Şeyhî'nin Harname'si).

Kaynak : Ana Britannica

Bir cevap yazın