GÜNÜMÜZÜN ÖNEMLİ BİR SORUNU: ERKEN ERGENLİK

 

Ergenlik dönemi, fiziksel ve hormonal olarak çocukluktan yetişkinliğe geçiş süresidir. Ergenlik için her çocuğun bireysel takvimi farklıdır ve öncelikle ''genetik ve etnik özelliklerden'' etkilenir. Bununla birlikte beslenme, egzersiz, sosyoekonomik koşullar gibi çevresel faktörler, kişinin genel sağlık durumunu ve ruhsal durumunu da ergenlik zamanlaması etkiler. Genel olarak ergenlik yaş sınırları kızlarda en erken 8, ortalama 10-11 yaş, en geç 13; erkeklerde en erken 9, ortalama 11-12 yaş, en geç 14 yaştır.

ERKEN ERGENLİĞİN NEDENLERİ

Erken ergenlik kızlarda erkeklerden daha sık görülür. Beyin, yumurtalık ya da böbrek üstü tümörü / hastalığı gibi hormon salgılayan durumlar; yani organik patolojiler erken ergenliğe neden olabilmekle birlikte, sevindirici olarak kızların %95-98'inde altta yatan herhangi bir neden bulunmaz. Ancak kızlara göre daha nadir olmakla birlikte erken ergenlik oluşan bir erkek çocukta altta patolojik bir hastalık olma ihtimali daha yüksektir. Erken ergenlik gelişen erkek çocukların %80-85'inde bir neden bulunamazken, %15-20'sinde organik patoloji saptanır. Bu nedenle erkek çocukların bunlara yönelik daha detaylı araştırılması gereklidir. Düşük doğum ağırlığı, ikiz eşleri, ılımlı obezitesi olan çocuklar erken ergenliğe daha yakındır.

Dünyada ve ülkemizde son yıllarda dikkati çeken oranda erken ergenlik problemi artmıştır. Bunun nedeninin son yıllarda dünya üzerinde ciddi derecede artan ve Endokrin Bozucular olarak adlandırılan kimyasal maddelere karşı maruziyet olduğu düşünülmektedir. Endokrin bozucular; endokrin sistem fonksiyonlarını yani hormonları etkileyerek olumsuz sağlık etkileri oluşturan maddelerdir. Gıdalarda ki katkı maddelerinin ve çevresel kimyasalların erken ergenlik oluşmasında etkili olduğu yönünde çalışmalar ve bulgular vardır. Yapılan araştırmalar, gıdalar içinde bulunan hormon ve katkı maddelerinin bu duruma neden olabileceğini gösteriyor. Hormon (özellikle östrojen)  ve/veya kimyasal maddeler eklenerek yetiştirilen meyve ve sebzeler (çilek, domates, vs) , yine hormon eklenerek hızlı büyütülen tavuklar ve hayvansal gıdalar da erken ergenlik artışı açısından suçlanmaktadır. Diklorobenzen (oda spreyleri, klozet koku önleyici, güve kovucularda), Bisphenol A (plastik biberon, plastik oyuncaklar), ve fitalatlar ( şampuanlar, vücut ve saç spreyleri, parfümler, sabun, döşeme, duvar kaplama, plastik) bu konuda suçlanan kimyasal maddelerdir. Hatta kirlilik nedeni ile soluduğumuz havadan aldığımız kimyasal maddeler bile hormon sistemini etkileyebilir. Cinsel içerikli filmlerin, kliplerinin fazla izlenmesinin, internet oyunlarının da erken ergenlikte etkili olabileceği düşünülmektedir. Bu nedenle izlenen TV programlarının çocuğun yaşına uygun ve internet kullanımı kontrolü de önemlidir. Fast food tarzı ve yapay endüstri ürünleri ile beslenme alışkanlıları, gerek içlerinde olası kimyasallar, gerekse de obeziteye neden olarak vücut yağ oranını arttırmak koşuluyla erken ergenliğe neden olabiliyor.

ERKEN ERGENLİĞİN TANI VE TEDAVİSİ 

Erken ergenlik şüphesi olan bir çocuk, mutlaka Çocuk Endokrin uzmanına yönlendirilmelidir. Öncelikle muayene bulguları önemlidir. Kızlarda meme gelişiminin değerlendirilip evrelendirilmesi, erkek çocuklarda testis hacminin ölçülmesi, genital değerlendirme, kıllanma durumunun tayini ve ek muayene bulguları önemlidir. Gerekirse kan tetkiki ile hormon düzeylerinin ve el röntgeni ile de doğru bir kemik yaşı tayini ve çocuğun boy potansiyellerinin değerlendirilmesi gerekir. Gerekli görülürse ''uyarı testi'' de yapılabilir. Kız çocuklarında karından ultrason ile yumurtalık ve rahim boyutları, yumurtalıklarda ki foliküller (kistler) tespit edilir. Hastaya beynin/ hipofizin olgunlaşıp, hormon salınımının yüksek olduğu yani ''Santral (Gerçek) Erken Ergenlik)'' tanısı konulursa ve uzman gerekli görürse hipofize yönelik magnetik rezonans görüntüleme tetkiki de yapılabilir. Santral erken ergenlik tedavisinde hipofizden hormon salınımını azaltan ''LHRH hormon analogu'' tedavisi verilmektedir. Tedavi 4 haftada bir kas içine ya da cilt altına enjeksiyon şeklinde uygulanır. Tanı doğru ve uzaman tarafından tedavi gerekli bulundu ise tedavi konusunda bir çekince olmamalıdır. Genelde kızlarda 11 yaş, erkeklerde 12 yaşına kadar tedaviye devam edilir. Tedavi yeterliliği muayene ve tetkiklerle izlenir. Tedavi sırasında düzenli olarak uzman kontrollerine devam etmek gerekir.

ERKEN ERGENLİĞİN NEGATİF BELİRTİLERİ

Erken ergenlik tedavi edilmediği takdirde çocukta oluşan sorunları ''boy kısalığı'' ve ''psikososyal sorunlar'' olarak gruplayabiliriz. Erken ergenliği tedavi edilmeyen çocuklar başlangıçta yaşıtları arasında uzun ve iridir, ancak erişkin olarak kısa kalan bireylerdir. Ergenlik hormonu (özellikle östrojen) kemik olgunlaşmasını hızlandırdığından kemil hızla kapanarak nihai boydan kayıp oluşur. Hızlı ve erken büyürler, ancak kemikleri hızlı kapandığından daha yaşıtları yeni büyümeye başlarken kendilerinin büyümesi bitmiş olarak orada kalır ve yaşıtları tarafından boyca geçilirler. Erken ergenliğe giren kızlar yaşları küçük olmakla birlikte hormonal uyarı nedeni ile bedensel ve ruhsal olarak genç kız havasındadır, kendini karşı cinse beğendirme, süslenme, çabuk sinirlenme gibi ergen davranışları sergiler. Erkek çocuklarda da benzer durum söz konusudur. Bu nedenle okulda, arkadaş çevresinde ve aile içinde uyum sorunları oluşabilir. Davranış bozuklukları, stres, içe kapanıklık gibi psikolojik sorunlara yol açabilir. Bedenen yetişkin görünen çocuklarda ek olarak maalesef cinsel istismar açısından da risk artmaktadır.

NELERE DİKKAT EDİLMELİDİR? 

Tıpta hastalık yoktur, hasta vardır. Özellikle endokrinolojide bu durum daha da geçerli olup, her hasta kendi bulgularına ve özelliklerine göre bireysel olarak detaylı bir şekilde değerlendirilmelidir. Erken ergenlik tedavisi mümkün bir durumdur. Aşırı panik yapmadan hızlıca tecrübeli bir Çocuk Endokrin Uzmanı'na ulaşılması ve gerekiyorsa vakit kaybetmeden tedavi başlanması ve izlenmesi önemlidir. Maalesef bazen meme gelişiminin fark edilememesi (özellikle obez çocuklarda), yanlış yönlendirilmelere bağlı telafisi mümkün olmayan geç kalınmışlıklar olabilmektedir. Bu nedenle aslında daha da doğru olan, her çocuğun 7-8 yal civarı boy ve gelişim açısından Çocuk Endokrin Uzmanı tarafından en az bir kere değerlendirilmesi ve gerekirse bir süre izlenmesidir. Ergenlik başlama yaşı yanında ''ilerleme hızı yani temposu'' da çok önemlidir.

 

 

Www.instagram.com/acikvnet

Www.twitter.com/acikve_net

 


Bir cevap yazın