Gebelikte İlaç Kullanımı

Gebelik; fetüsün sağlıklı gelişimine olanak sağlamak üzere; hormonal, immünolojik ve metabolik nedenlere bağlı anatomik ve fizyolojik değişikliklerinin görüldüğü ve bunun sonucunda pek çok organ ve sistemin etkilendiği bir süreçtir.


Gebelerde diğer bireyler gibi, çeşitli hastalıklarla karşı karşıya kalabilmekte ve gebelikte ortaya çıkan ya da mevcut kronik hastalıklarına yönelik ilaç tedavisine gereksinim duyabilmektedir. Ancak gebeler diğer bireylerden farklı olarak ilaçları, fetüste meydana getireceği etkileri nedeniyle kısıtlı sayıda, sürede ve çeşitte, ancak ve ancak teratojenik (maruz kalındığında fetüste yapısal bozukluk meydana getirerek zarar veren etken) olmaması koşulu ile kullanabilmektedir.

Teratojen olmayan bir ilacın gebelerde kullanılması da o ilacın diğer bireylerde kullanımından farklılık göstermektedir. Bu farklılığın temel nedeni gebelik fizyolojisine bağlı olarak meydana gelen değişikliklerin (kan hacminin artması, mide boşalma zamanının uzaması, karaciğer ve böbrek fonksiyonlarının değişmesi) ilacın etkisini ve ilacın vücutta geçirdiği süreçleri (emilim, dağılım, metabolizasyon, atılım) etkilemesidir.

Gebelikte İlaç Kullanımında Karşılaşılan Sorunlar:

Gebelerde ilaç kullanımının sıkıntılı olmasının nedenlerinden biri ilaçların fetüs üzerinde nasıl bir etki oluşturacağına dair yetersiz verinin olması ya da hiç bir verinin olmamasıdır. Amerikan ilaç ve gıda dairesinin 1980’den bu yana onay verdiği ilaçların %10’undan daha az bir kısmında gebelikte kullanımına dair bilgi bulunmaktadır.

Gebeler etik nedenlerden dolayı ilaç çalışmalarına dahil edilmemekte ve bu nedenle ilaçların etkileri ve yan etkileri ancak gebe birey ilacı kullandıysa ve meydana gelen sorunlar bildirilip kayıt altına alındıysa bilinmektedir. Bu nedenle gebelik sırasında kullanılması gereken her ilaç için bireyin hekim ya da eczacıya danışması, kendi kendine ilaç başlamaması önerilmektedir. Gebelikte ilaç kullanımının gerektiği durumlar :
Hipertansiyon, epilepsi, astım, diyabet, depresyon gibi bazı kronik hastalıklarda gebenin hayati durumu için ilaç tedavisine devam etmesi gerekmektedir. Bu hastalıklarda gebe ve fetüs için yarar zarar dengesi gözetilerek ilaç tedavileri planlanır.

Hipertansiyon için gebelerde
metildopa güvenle kullanılabilirken anjiyotensin dönüştürücü enzim inhibitörlerinin kullanımı kesinlikle önerilmez, beta blokerler ise ilk üç aydan sonra kullanılabilir. Diyabette (şeker hastalığında) hasta oral antidiyabetik ilaçlar kullanmaktaysa gebelikte güvenli olan ünsilin tedavisine geçilebilir. Astım tedavisinde kullanılan ilaçlar akciğerler üzerinde lokal etkili oldukları için fetüse geçiş söz konusu değildir ve neredeyse tüm ilaçlar güvenle kullanılabilir. Depresyon tedavisinde ise her ilaç gebede kullanılamayacağından gebede risk oluşturmayacak ilaçlara geçilir.

Gebelikte Soğuk Algınlığı ve Grip gibi Üst Solunum Yolu Hastalıklarında İlaç Kullanımı

Bulaşıcı hastalıklardan korunmak hastalığı tedavi etmekten daha kolaydır. Bu nedenle gebenin hijyen koşullarına dikkat etmesi, mümkün olduğunca kalabalık ortamlarda bulunmaması ve gripten korunmak için grip aşısı yaptırması en etkili korunma yollarıdır. Tüm yaklaşımlara rağmen hastalık bulaştığında mümkün olduğunca hastalık belirti ve bulguları ilaçsız yöntemlerle geçirmeye çalışmak gerekmektedir. Gripte sıklıkla karşılaşılan bulgulardan biri olan baş ağrısı için gebeler parasetamol kullanabilirler, ancak bunun dışındaki ağrı kesiciler kullanılmamalıdır. Burun tıkanıklığı için ev ortamı nemlendirilir ya da tuzlu su ile burun yıkanabilir. Eğer basit yöntemler işe yaramıyorsa mutlaka hekime danışılmalıdır.

GEBELİKTE HANGİ İLAÇLAR KULLANILMAMALIDIR?

Gebelerde ilk üç ay fetüsün organ fonksiyonlarının geliştiği kritik bir dönem olduğundan bu süreçte gerekli olmadıkça ilaç kullanılması önerilmez. Bazı ilaçlar için ilk üç aydan sonra kullanımları kabul edilebilirken bazı ilaçların gebeliğin hiçbir evresinde kullanılmaması gerekir.


Akne tedavisinde kullanılan izotretinoin: hastanın ilacının kullanımı sırasında ve tedavi bittikten sonra en az 6 ay gebelikten korunması gerekmektedir.

Doksisiklin ve tetrasiklin gibi bazı Antibiyotikler

Artrit tedavisinde kullanılan metotreksat
Kanın pıhtılaşmasını önleyen varfarin Bipolar bozukluk tedavisinde kullanılan lityum
Anksiyete tedavisinde kullanılan alprazolam, diazepam ve diğer bazı ilaçlar
Aspirin (ağrı kesici olarak 500 mg’lık aspirin kullanımı sakıncalı iken kan sulandırıcı olarak düşük doz aspirin gebelikte kullanılabilmektedir), ibuprofen, naproksen gibi reçetesiz satın alınabilen ilaçlar.

Bir İlacın Gebelikte Kullanılıp Kullanılmayacağını Nasıl Anlayabiliriz?

Amerikan ilaç ve gıda dairesi, gebelikte güvenli kullanımı ile ilgili veri olup olmamasını, çalışma sonuçlarını, çalışmaların insan ya da deney hayvanları üzerinden yürütülüp yürütülmediğini baz alarak ilaçları 5 kategoriye ayırmıştır. İlaçların prospektüstlerinde hangi kategoriye girdiğine dair bilgi yer almaktadır.

A KATEGORİSİ : Gebeliğin ilk üç ayında kullanıldığında fetüste teratojenik risk oluşturmadığı insan çalışmaları ile gösterilmemeş, ilaçlar bu grupta yer almaktadır. Gebelikte kullanımı güvenli olan ilaçlardır.

B KATEGORİSİ : Hayvan çalışmalarında fetüs için risk oluşturduğu gösterilmemiş, ancak insanlarda yapılmış yeterli çalışma olmayan veya hayvan çalışmalarında fetüs için risk oluşturduğu gösterilmiş ancak insanlar da yapılan çalışmalarda teratojenite riski göstermemiş ilaçların yer aldığı gruptur.

C KATEGORİSİ :Hayvanlar üzerinde yapılan çalışmalarda fetüste teratojenik etki oluşturduğu gösterilmiş ancak insanlarda yapılmış yeterli çalışma olmayan ya da hayvanlar ve insanlar üzerinde yapılmış teratojenite riskini araştıran çalışmaların olmadığı ilaçlar bu grupta yer almaktadır. Bu gruptaki ilaçlar eğer gebede kullanımında potansiyel yarar potansiyel zarardan fazla olacak ise ve gerçekten gerekliyse kullanılabilir.

D KATEGORİSİ :İnsanlarda yapılan çalışmalar ile fetus üzerinde olumsuz etkiler oluşturduğu gösterilmiş ancak gebede kullanıldığında oluşturacağı yarar ilacın meydana getireceği zarara rağmen kabul edilebilir ilaçlar bu grupta yer almaktadır. Bu gruptaki ilaçlar fetüse olumsuz etkisi olmasına rağmen kullanılmaması halinde gebede hayati bir risk oluşturuyorsa yarar zarar göz önünde bulundurularak kullanılabilmektedir.

X KATEGORİSİ:Hayvanlarda ve insanlarda yapılan çalışmalarla fetüste anomalilere neden olduğu gösterilmiş ya da deneyim ve gözlemlerle fetüste risk yarattığına dair kanıtlar bulunan ilaçların yer aldığı gruptur. Bu grup ilaçların gebede kullanımında oluşacak zarar ilacın yararından daha fazla olduğun dan gebe ve gebelik planlayanlar da bu grup ilaçların kullanılması kontrendikedir.

Bitkisel İlaçlar /Ürünler Gebelikte Kullanılabilir mi?

Bitkisel ürünler halk arasında doğal, zararsız, sentetik kimyasal bileşik içermeyen maddeler olarak bilinmesinin aksine içerik olarak standardize edilemediğinden ilaçlarda olduğu gibi Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırmaları yapılamamaktadır. Ayrıca bu ürünlerin gebelikte kullanılmasının güvenli olduğuna dair çalışmalarda bulunmamaktadır. Bu nedenle gebelik süresince bitkisel ürün kullanımından kaçınılmalıdır. Bitkisel ürünlerin içeriği standardize edilmediği sürece sadece gebelerde değil diğer bireyler için de kullanım açısından etkili ve güvenli olmayacaktır. Bitkisel ürünler dışında bitkilerin besin olarak tüketilmesi eğer o bitkiye karşı bir alerji durumu söz konusu değilse gebeler için sakıncalı değildir. Örneğin zencefil gebelik bulantılarında güvenle kullanılabilmektedir.


 

www.acikve.net
www.instagram.com/acikvnet
www.twitter.com/acikve_net
www.facebokk.com/acikvenetinternet

Bir cevap yazın