GAZETECİ DERNEK VE SENDİKALARININ KURULUŞU

 

Gazetecilerin, birlikte hareket etmek, basın özgürlüğünü sağlamak ve türlü meslek gereklilikleriyle ilgili giriştiği ilk deneme başarısız olsa da zamanla bu başarısızlıklardan ders çıkarılarak yeni girişimler peydah olmuştur. Bu girişimler amacına ulaşsa da tam anlamıyla vasıflarını günümüzde bile yerine getirip getirmedikleri tartışma konusudur. Şimdi sizlere 1908'den başlayan ve 1970'li yıllara kadar süregelen gazeteci dernek ve sendikalarının kuruluş safhasını anlatacağım.

 1. Matbuatı Osmaniye Cemiyeti

Gazetecilerin cemiyet kurmasıyla ilgili bu ilk girişimin hazırlıklarına 2. Meşrutiyet'in ilan edildiği gün olan 23 Temmuz 1908'de başlanmıştır. Gazetecilerin kendi aralarında toplanarak başlatmaya çalıştıkları bu cemiyetleşme hareketinin tüzüğünün belirlenmesi için bir komisyon dahi seçilmiştir. Komisyon anca 1910 yılında 42 maddelik bir tüzük hazırlayabilmiştir. Tüzük gereği Matbuatı Osmaniye Cemiyeti adında bir cemiyet kurulmasına karar verilmiştir. Bir kongre sonrasında kuruluşunun yapılması planlanan bu cemiyet, kongrenin bir türlü toplanamamasından dolayı kurulamamıştır.

2. Osmanlı Matbuat Cemiyeti 

İlk cemiyet kurma girişiminin başarısızlığıyla birlikte yaklaşık 7 yıl sonra gazeteciler ikinci kez bir dernek kurmaya girişmiştir. Derneğin kuruluşu oldukça trajikomiktir. Ülkemiz 1. Dünya Savaşındadır, savaştaki müttefikimiz Almanlar, Türkiye'de bir basın derneğinin bulunduğunu sanarak, sözde derneğin gazetecilerini Almanya'ya çağırır. Bu ve benzeri çağrılar üzerine gazeteciler yeniden bir dernek kurmaya karar verir, Osmanlı Matbuat Cemiyeti kurulmuştur. Derneğin geçici yönetim kurulunda başkanlığa Mahmut Sadık getirilmiştir. Bu geçici yönetimden sorna 15 Şubat 1917 yılında ilk kongresi yapılan cemiyetin yönetim kadrosu da seçilmiştir.

Cemiyet 1. Dünya Savaşının ardından da çalışmalarını sürdürmüştür. Fakat çeşitli defa cemiyetin adı değişmiştir. 1920'de Türk Matbuat Cemiyeti olmuştur. Son değişiklik ise Mustafa Kemal Atatürk'ün, cemiyetin gönderdiği bağlılık telgrafına cevaben gönderdiği cemiyetten Basın Kurumu diye bahsetmesiyle olmuştur. Dernek bu telgraftan sonra 1935'te son kez adını Basın Kurumu olarak değiştirmiştir.

3. Türk Gazeteciler Birliği

Basın Kurumu'nun olduğu yıllarda farklı gazeteci dernekleri de kurulmuştur. Bunlardan birisi de 17 Şubat 1930 yılında kurulan Türkiye Gazeteciler Birliği'dir. Dernekle ilgili pek fazla bilgiye rastlanmazken derneğin Basın Kurumu kadar uzun ömürlü olmadığı ve 1935'te kapandığı görülmüştür.

4. Basın Birliği 

Basın Birliği, 1935 yılında düzenlenen Basın Kongresi'nin kararlarından ilham alarak bir kanunla 1938 yılında kurulmuştur. Kanun gereği Türkiye 5 ana bölgeye bölünmüştür. Bölgeler; İstanbul, Ankara, İzmir, Adana ve Trabzon'dur. Bu kanun gereği İstanbul'da ki Basın Kurumu dağıtılır ve Hakkı Tarık Us'un başkanlığında İstanbul Basın Birliği kurulur. Birlik, 2.Dünya Savaşı'nın sonuna dek varlığına devam etmiştir. Savaş sonucunda kurulan Birleşmiş Milletler ve ilan edilen İnsan Hakları Bildirgesiyle Türkiye, faşizmden esinlenerek kurulan derneklerin kapatılmasını istemiştir. Zamanın başbakanı Şükrü Saraçoğlu, dış ülkelerinde ki basın örgütlerini incelemesi için Hüseyin Cahit Yalçın'ı Avrupa'ya göndermiştir. Yalçın, döndüğünde verdiği raporda Avrupa'da bu ve benzeri bir örgüt olmadığını dile getirmiştir. Bu rapor üzerine Basın Birliği 1946 yılında kapatılmıştır.

5. Gazeteciler Cemiyeti

1946 yılında Basın Birliği'nin kapatılmasıyla birlikte gazeteciler bir birlik arayışı içerisine girmiştir. Eski Basın Birliği üyelerinin çoğunluğu Sedat Simavi başkanlığında Gazeteciler Cemiyeti'ni kurar.Hemen hemen tüm gazeteciler bu cemiyete üye olmuştur. Cemiyet, günümüzde de etkinliğini sürdürmektedir.

6. Basın Birliği Derneği

Eski, Basın Kurumu başkanı Hakkı Tarık Us, Sedat Simavi önderliğinde ki Gazeteciler Cemiyeti'ne katılmamış ve aynı yıl (1946) Basın Birliği Derneği'ni kurmuştur. Bu dernekle Gazeteciler Cemiyeti arasında sürekli olarak sıkıntılar yaşanmıştır.

7. Ankara Gazeteciler Cemiyeti 

1946 yılında kurulan gazetecilikle ilgili üçüncü dernektir. Ankara'da ki gazetecilerin birleşerek kurdukları bir dernektir. Basın Birliği Derneği gibi  bu dernekle de ilgili pek bir bilgiye rastlanmamıştır.

8. İstanbul Gazeteciler Sendikası

1952 yılında çıkarılan ''Basın Mesleğinde Çalışanlarla Çalıştıranlar Arasındaki İlişkileri Düzenleyen Kanun'' gazetecilere bir sendika kurma hakkı kazandırmıştır. Kanunun tanıdığı bu hak ile birlikte İstanbul'da ki gazeteciler kendi aralarında toplanmış ve ilk gazeteciler sendikası kurulmuştur. Sendikanın üzerinde durduğu; asgari ücretlerin kabulü, toplu sözleşme, tazminat, grev hakkı ve yıllık izin gibi sosyal haklar oldukça tepki çekmiştir.

Sendika 18-20 Nisan 1955 tarihleri arasında Türkiye Gazeteciler Konferansı'nı düzenlemiş ve sosyal haklar, basın özgürlüğü gibi meseleler burada da ısrarla üzerinde durulan konulardan olmuştur. Dönemin Demokrat Parti (DP) hükümetinin bu sendikaya ve kararlarına tepki göstermesiyle başbakan Adnan Menderes, İstanbul valisi Fahrettin Kerim Gökay'dan sendikanın kapatılmasını talep etmiştir. Bunu üzerine vali, sendika yönetimini yanına çağırmış ve Menderes'i kararından vazgeçiren bir bildirimi imzalatmıştır. Bu bildiriye sendika kapatılmaktan son anda kurtulsa da başka nedenlerden dolayı hükümet sendikayı kapatmıştır. Sendika 9 ay kapalı kalmıştır.

9. Türkiye Gazeteciler Sendikaları Federasyonu 

Bu fedarasyon 18 Nisan 1958 yılında İstanbul, İzmir ve Ankara Gazeteciler Sendikalarının birleşmesiyle oluşturulmuştur. Federasyonun ilk kongresi 24-25 Mayıs 1958 yılında Ankara'da düzenlenmiştir. Federasyonla ilgili bilgiler bununla sınırlıdır.

10. İzmir Gazeteciler Cemiyeti 

1946 yılında kurulan dördüncü gazetecilik derneğidir. 1946 yılında Basın Birliği'nin kapatılmasıyla İstanbul'da Gazeteciler Cemiyeti, Ankara'da Ankara Gazeteciler Cemiyeti, İzmir'de bu cemiyet kurulmuştur. 28 Temmuz 1946 yılında Yeni Asır Gazetesi'ni sahibi Ali Şevket Bilgin, Abdi Sokullu, Sırrı Sanlı, Asım Kültür ve Nihat Kürşat'ın kurduğu cemiyetin tüzüğü 28 Temmuz 1946 yılında cemiyetin başkanı Ali Şevket Bilgin'in sahibi olduğu Yeni Asır Gazetesi'nde yayınlanmıştır. Cemiyet günümüzde de etkinliği devam ettirmektedir. Basın ile ilgili diğer dernek ve kuruluşlardan bazıları ise şöyledir; Taşra Gazeteciler Cemiyeti, Ankara, Gazete Sahipleri Sendikası, Türkiye Basın-İş Sendikası.

 

Www.acikve.net
Www.instagram.com/acikvnet
Www.twitter.com/acikve_net
Www.facebokk.com/acikvenet

 

Bir cevap yazın