El-kanun Fi-t Tııb (İbni Sina)

İbn Sina, el- Kanun fi-t Tııb’ı 403 (1012) yılında gittiği Cürcan‘ da yazmaya başlamıştır. Büveyhli hanedanın Rey, Hemedan ve İsfahan’daki hekimlik yaptığı dönemde çalışmasını on yılı aşkın bir sürede tamamlamıştır. Müellif dağınık vaziyetteki Helenistik, Bizans ve Süryani tıp literatürünü derleyip sistemleştirmesi yanında bunlara kendi gözlemlerini de katarak kitabı güncelleştirmek suretiyle İslam tıp tarihinin en büyük eserini meydana getirmiştir. İbn Sina’ dan bir asır sonra kaleme aldığı Çehâr Makale adlı eserinde  Nizam-ı Arüzi el- Kanun fi-t Tııbb’ ın onemini ” Bukrat (Hipokrat) ve Calinüs (Galen) sağ olsalardı bu kitabın önünde secde etmeleri gerekirdi” Cümlesiyle ifade eder. El- Kanun fi-t tıb  kitaptan meydana gelir. “el- külliyat” (tıbbın genel ilkeleri) başlığını taşıyan ve teori  ağırlıklı olan ilk kitab dört kısımdan oluşur.

Birinci kısımda tıp biliminin tanımını verdikten sonra klasik usule uygun olarak önce anasır-1 erbaa, ahiat-ı erbaa dört mizaç teorisi ele alınıp açıklanır, insanın anatomik yapısı hakkında bilgi verilir ve her bir organın yapısı ayrıntılı olarak incelenir. İkinci kısımda hastalığın tanımı yapılır, uyku ve uyanıklık, alışkanlıklar ve besinler, banyo ve güneşin hastalıkla ilgili tesirleri tartışılır. Ayrıca ısı, anormal hareketler , zevk ve acının vücut üzerindeki etkileri gibi özel hastalik sebeplerinden söz edilir. Koruyucu hekimliğe dair üçüncü kısımda sağlık, hastalık ve kaçınılmaz ölüm sebepleri hakkında bilgi verildikten sonra çocuk yetiştirme, yetişkinlerin ve yaşlıların izlenmesi gereken hayat düzeni üzerinde durulmakta, mizaç anormallikleri ve iklim değişikliklerinin  etkileri hakkında bilgi verilmektedir. Tedavinin ana hatlarıyla ilgili dördüncü kısımda genel tedavi ilkeleri, müshillerin kullanımı , kan alma ve kusma konuları ele alınmıştır. Basit ilaçlarla (droglar) ilgili olan ikinci kitabın ilk kısmında İbn Sina, tıbbi birikimi yanında kendi deneylerindende yararlanarak ilackarin tabii özellikleri üzerinde durur. Onun ilaçlara dair deneysel çalışmaları daha çok ilaçların vücut üzerinde ki etkileriyle ilgilidir. İkinci kısımda ebced  sistemiyle 800’e yakın ilacın adı verilerek her bir ilacın mahiyeti, kullanım miktarı, tabii özellikleri ve etki alanları incelenmiştir. Patolojiyle ilgili üçüncü kitapta tek tek organlara mahsus hastalıklar üzerinde durulur, bu hastalıkların belirtileri, teşhis ve prognozları hakkında bilgi verilir. el- Kanun fi-t Tıbb‘ ın beşinci ve son kitabı reçetelerden meydana gelen bir kodeks niteliğinde olup 650 kadar ilacın terkibi ve uygulanış şekli hakkında bilgi verir.

 

www.acikve.net
www.instagram.com/acikvnet
www.twitter.com/acikve_net
www.facebokk.com/acikvenetinternet


Bir cevap yazın