DOĞRULAMA TÜYOLARI

Milyonlarca insanın kullandığı bir arama motoru yalan haber yayınlayan siteleri reklam ağından çıkarttı. Sosyal medya devleri takipçilerinden yalan haber etiketlemelerini istedi. Bu devlerden biri gazetelere verdiği ilanla yalan haberin nasıl tesbit edilebilceğine dair ipuçlarına işaret etti. Teyit. org sosyal medyadaki haberlerin peşine düşerek yalan haberle mücadele ediyor. İnternette her gün maruz kalınan yalan habere karşı ne yapabilirsiniz? Aşağıdaki soruları kendinize sormak işe yarayabilir: Haberi nereden buldunuz? Yalan haberler çoğunlukla sahte veya güvenilir bir internet sitesi taklit edilerek oluşturulan internet adreslerinden, adreste küçük değişiklikler yapılarak servis ediliyor. İnternet adresini, siteyi inceleyin. Site düzensiz, karmaşıksa, sayfa düzeni yadırgatıcıysa, çokça imla hatası barındıyorsa yalan haberle karşı karşıya olabilirsiniz. Haberin bir tanıdığınızdan gelmesi doğru olduğunu varsaymak için yeterli değildir. Tanıdığınız kişi zamanı olmadığı, ona da güvendiği birisinden geldiği için haberi paylaşmış olabilir. Haberi siz doğrulayın. İlk ne zaman, nerede yayınladığını araştırın. Eski ve doğru bir haber bugün olmuş gibi servis edilmiş olabilir.

Haberi gördüğünüzde verdiğiniz ilk tepki neydi? Yalan haber genellikle duygularınıza hitap eder. Sizi öfkelendirmeye, korkutmaya, üzmeye ya da hakkınızın korunduğunu hissettirmeye çalışır. Başlıkları büyük harflerden oluşur, ünlemle biter, deyimlere başvurulur, sansasyonel iddialar sunar. Mümkün olduğunca çok bilgi sığdırıldığından başlığı uzun olur. Haber içeriğindeyse daha az bilgi, fikir tanıklığa başvurulur. Genellikle başlıkla ele alınan hikâyenin bir ilgisi yoktur. Başlık ve spot size inanılmaz geliyorsa, o haber büyük olasılıkla yalandır. Önyargılarınızı gözden geçirdiniz mi? Onaylamadığınız her haber yalan haber olmayabilir. Onayladığınız her haberin doğru olmayışı gibi. Dünya görünüşünüzle uyumluysa haberin yalan olduğunu fark etmeniz daha zordur. Okuduğunuz her habere eleştirel yaklaşın. Bu habere tıklamam kimin işine geliyor diye sorun kendinize. Diğer kaynakların bu haberi verip vermediğine, vermişse nasıl verdiğine bakın. Haber tek bir kaynakta geçiyorsa asılsız olabilir. Başka kaynaklardan doğrulayın. İddialar kanıtlamıyorsa, anomin uzmanlara ya da tanıklara başvuruluyorsa, olayın bütün taraflarına söz verilmiyorsa, yalan haberle karşı karşıya olabilirsiniz. Bazen yalan haberle parodi haberi birbirinden ayırmak zor olabilir. Parodi haber sizi eğlendirmek için hazırlanır. Absürddür, akla uygun hiçbir iddiada bulunmaz. Yalan haber genellikle üzerinde oynanmış fotoğraf veya video içerir. Bazen görsel doğrudur, ama bağlamı dışında kullanılmıştır. Bazen görsel sizi yalan habere inandırmak için kurgulanmıştır. İnternette görseli aratarak görselin ilk kez nerede ve nasıl kullanıldığını öğrenebilirsiniz.

Tüm bunları kontrol etmenize rağmen karşılaştığınız haberin, görselin vs. doğru olup olmadığına karar vermediyseniz, kendinizi tutun ve doğrulayamadığınız bilgilerin yayılarak viral hale gelmesine vesile olmayın.

– teyit.org’dan yararlanarak hazırlanmıştır. 

www.instagram.com/acikvnet

www.twitter.com/acikve_net


Bir cevap yazın