Çeng Nedir? Çeng Enstrümanının Tarihçesi Hakkında Bilgi

Çeng yaklaşık 2500 yıllık tarihi olan bir çalgıdır. Benzerleri Azerbaycan'da çeng, İran'da çang, Gürcistan'da çangi ismi ile bilinir. Divan şiirinde aşk ile beli bükülmüş âşığı simgeleyen Osmanlı çenginin atası, İran çengidir; ancak biçim bakımından İstanbul'da bazı özellikler bünyesine eklenmiş ve geliştirilmiştir.

Safiyüddin Urmevî (öl. 1294), Abdülkadir
Meragî (1350-1435) gibi yazarlar eserlerinde çeng hakkında ayrıntılı bilgiler vermişlerdir. Kenzü't-Tuhaf' adlı, XIV yüzyıldan kalan Farsça bir yazmada çeng ile ilgili detaylı bilgi içerir. Ama XV.yy şairlerinden biri olan Ahmed-i Dâî'nin Çengnâme adını taşıyan  mesnevisi, çeng'e, diğer Osmanlı çalgıları arasında çok
ayrıcalıklı bir yer kazandırır.  Çünkü herhangi bir Osmanlı çalgısı böyle bir eser yazılmamıştır. Bu da enstrümanın ne kadar özel bir sese sahip olduğunu gösterir.

 


Çeng çalgısının tasvir edildiği minyatürlerin çoğu, bir eğlence sahnesinden çok, şair veya bilginlerle yapılan sohbetleri tasvir eder. Bu nedenle her kesim tarafından sevildiği erkekler kadar kadınlardan da rağbet gören bir çalgı olduğu aşikardır.

Çeng için standart bir boydan söz etmek mümkün değil.  Çeng'in başlıca iki boyu olduğu anlaşılmaktadır.

  • Birincisi, görece küçük olan ve kapalı mekânlarda, oturularak çalınan kucak çengi'dir. Burguluğu, oturan sazendenin sol dizi üzerine konularak çalınır.
  • İkincisi, bir hayli büyük olan ve ayakta çalınan açık hava çengi'dir. Uzun ayağı icra edenin iki bacağı arasında sıkıştırılarak ve gövdesinin alt kısmından geçirilen bir kuşak yardımıyla bele bağlanarak çalınır.



Bir cevap yazın